Nếu bạn từng chép một tệp từ máy này sang máy khác trong cùng một mạng ở nhà hay ở văn phòng, hoặc từng in tài liệu qua một chiếc máy in dùng chung, thì bạn đã sử dụng tính năng chia sẻ file của Windows mà có thể chưa từng biết tên gọi kỹ thuật của nó. Cái tính năng âm thầm kết nối các máy tính lại với nhau ấy được gọi là SMB. Vấn đề nằm ở chỗ phiên bản đời đầu của nó, gọi là SMBv1, đã quá cũ kỹ và chứa những lỗ hổng nghiêm trọng đến mức từng gây ra một trong những đợt tấn công mã độc lớn nhất trong lịch sử Internet. Điều đáng lo là cho đến tận hôm nay, vẫn còn không ít máy tính đang bật SMBv1 mà chủ nhân hoàn toàn không hay biết. Trong bài này, chúng tôi sẽ kể ngắn gọn câu chuyện đằng sau, giải thích thật dễ hiểu vì sao nên tắt SMBv1, và hướng dẫn bạn tự tắt nó theo từng bước một cách an toàn.
Câu chuyện WannaCry năm 2017
Để hiểu vì sao chuyện này đáng quan tâm, hãy nghe lại một câu chuyện có thật. Tháng 5 năm 2017, thế giới chứng kiến một đợt tấn công mạng gây chấn động. Một loại mã độc tống tiền mang tên WannaCry bắt đầu lan ra, và chỉ trong vòng vài ngày đã lây nhiễm hàng trăm nghìn máy tính ở rất nhiều quốc gia. Nạn nhân không chỉ là máy tính cá nhân mà còn có cả bệnh viện, nhà máy, cơ quan nhà nước và các doanh nghiệp lớn. Có những bệnh viện phải hoãn ca mổ vì máy tính bị khóa cứng.
Khi một máy bị nhiễm, toàn bộ dữ liệu trên đó bị mã hóa, tức là bị biến thành một mớ ký tự vô nghĩa không thể mở ra được nữa, kèm theo một thông báo đòi nộp tiền chuộc bằng tiền ảo mới trả lại tệp. Điều khiến WannaCry lây nhanh đến kinh hoàng chính là cách nó lợi dụng lỗ hổng của SMBv1. Trong khi phần lớn mã độc thời đó phải chờ người dùng bấm nhầm vào link hay mở tệp đính kèm mới lây được, thì WannaCry không cần điều đó. Nó tự động dò khắp mạng, tìm những máy còn bật SMBv1 và chưa vá lỗ hổng, rồi tự chui sang mà không cần một ai bấm hay mở gì cả. Chỉ cần một máy trong mạng nội bộ dính, nó có thể kéo theo cả hệ thống trong chớp mắt. Bài học từ WannaCry rất rõ ràng: một tính năng lỗi thời còn bật, cộng với thói quen chậm cập nhật, có thể biến thành thảm họa trên diện rộng.
SMB là gì và vì sao bản đời cũ SMBv1 lại nguy hiểm
Vậy SMB thực chất là gì. SMB, viết tắt của Server Message Block, chỉ đơn giản là cách thức mà Windows dùng để chia sẻ tệp tin, thư mục và máy in giữa các máy tính trong cùng một mạng. Bạn có thể hình dung nó như một hệ thống đường ống và quy tắc giao nhận hàng giữa các nhà trong một khu phố: nhờ có nó mà máy này gửi được tệp sang máy kia, hay in được qua máy in đặt ở phòng bên cạnh. Mỗi lần bạn mở một thư mục dùng chung trên máy đồng nghiệp hay bấm lệnh in ra máy in mạng, chính SMB đang lặng lẽ làm việc phía sau.
Tính năng này đã trải qua nhiều đời. SMBv1 là bản đời đầu, ra đời từ cuối những năm 1980, tức là đã hơn ba mươi năm tuổi. Sau đó có SMBv2 và SMBv3 hiện đại hơn nhiều, an toàn hơn nhiều, và có sẵn trên mọi phiên bản Windows đời mới. Vấn đề của SMBv1 là nó được thiết kế cho một thời mà Internet còn chưa phổ biến và kẻ xấu trên mạng còn ít. Bên trong nó tồn tại những lỗ hổng cho phép kẻ tấn công gửi vài gói dữ liệu đặc biệt để chiếm quyền điều khiển máy từ xa, mà không cần mật khẩu, không cần bất kỳ thao tác nào từ người dùng. Đây là loại lỗ hổng nguy hiểm bậc nhất, bởi mã độc có thể tự nhảy từ máy này sang máy khác một cách hoàn toàn tự động. Nói cho dễ hiểu, để bật SMBv1 giống như bạn dùng một ổ khóa cửa đời cũ mà chìa của nó đã bị làm giả và phát tán đầy ngoài chợ.
Vì sao đến giờ vẫn còn nhiều máy bật SMBv1
Một câu hỏi rất tự nhiên là đã bao nhiêu năm trôi qua kể từ WannaCry, vì sao vẫn còn máy bật SMBv1. Câu trả lời nằm ở thói quen và ở những hệ thống cũ chưa được nâng cấp.
• Trên những máy cài Windows từ khá lâu, hoặc những máy được nâng cấp dần qua nhiều đời hệ điều hành, SMBv1 đôi khi vẫn còn sót lại ở trạng thái bật.
• Trong nhiều văn phòng vẫn còn những chiếc máy in đời cũ, ổ lưu trữ mạng lỗi thời hay phần mềm chuyên dụng chỉ hiểu được SMBv1, nên ai đó đã bật giao thức này lên để chúng chạy được rồi quên mất.
• Cũng có trường hợp người dùng gặp lỗi không vào được thư mục chia sẻ, lên mạng tìm thấy hướng dẫn bảo cứ bật SMBv1 lên là hết lỗi, thế là làm theo mà không biết mình vừa mở lại một lỗ hổng nguy hiểm.
Đúng là Microsoft từ Windows 10 về sau đã gỡ bỏ hoặc tắt SMBv1 theo mặc định trên máy mới. Nhưng những máy đã lỡ bật nó từ trước thì vẫn giữ nguyên trạng thái đó, hệ điều hành không tự tắt giúp bạn. Vì vậy, đừng vội cho rằng máy mình chắc chắn an toàn. Cách duy nhất để biết chắc là tự mở ra kiểm tra.
Các bước kiểm tra và tắt SMBv1
Việc kiểm tra và tắt SMBv1 không hề phức tạp, hoàn toàn làm được qua giao diện bấm chuột thông thường mà không cần gõ lệnh gì khó. Bạn làm theo lần lượt như sau.
Bước 1. Bấm nút Start ở góc trái bên dưới màn hình.
Bước 2. Gõ vào dòng chữ “Turn Windows features on or off” (nếu máy hiển thị tiếng Việt thì gõ “Bật hoặc tắt các tính năng của Windows”).
Bước 3. Bấm chọn kết quả cùng tên hiện lên phía trên để mở cửa sổ danh sách các tính năng của Windows. Chờ một chút để danh sách nạp đầy đủ.
Bước 4. Kéo thanh cuộn xuống, tìm dòng có tên “SMB 1.0/CIFS File Sharing Support”.
Bước 5. Nhìn vào ô vuông nhỏ đứng trước dòng đó. Nếu ô vuông đang có dấu tích, nghĩa là SMBv1 đang bật trên máy bạn.
Bước 6. Bấm chuột vào ô vuông đó để bỏ dấu tích đi.
Bước 7. Bấm nút OK ở dưới cùng cửa sổ.
Bước 8. Windows sẽ xử lý một lúc rồi hỏi bạn có muốn khởi động lại máy không. Hãy lưu lại các công việc đang làm dở, rồi chọn khởi động lại (Restart now) để hoàn tất.
Sau khi khởi động lại, SMBv1 đã được tắt. Có một điều nên làm thêm cho chắc chắn: giữ cho Windows luôn được cập nhật đầy đủ, bởi các phiên bản SMB mới hơn cùng những bản vá bảo mật chính là thứ thay thế an toàn cho giao thức đời cũ này. Đây thật sự là một trong những thao tác đơn giản nhất mà bạn có thể làm, nhưng lại bịt được một trong những lỗ hổng nguy hiểm nhất mà một máy Windows có thể mắc phải.
Tắt SMBv1 hầu như không ảnh hưởng gì đến bạn
Nhiều người ngần ngại tắt SMBv1 vì sợ rằng làm vậy sẽ mất luôn khả năng chia sẻ file hay không kết nối được với thiết bị khác. Xin bạn hãy yên tâm: với đại đa số người dùng, việc tắt SMBv1 hầu như không gây ra bất kỳ ảnh hưởng nào đến sinh hoạt hằng ngày. Lý do rất đơn giản, mọi phiên bản Windows đời mới đều đã hỗ trợ SMBv2 và SMBv3, và các máy tính hiện đại tự động dùng những phiên bản mới hơn, an toàn hơn để trao đổi dữ liệu với nhau. Việc chép tệp qua mạng nội bộ, mở thư mục dùng chung hay in qua máy in mạng đời mới vẫn diễn ra hoàn toàn bình thường sau khi bạn đã tắt SMBv1.
Ngoại lệ hiếm hoi chỉ xảy ra với những thiết bị rất cũ, chẳng hạn một chiếc máy in đã mười lăm năm tuổi, một ổ lưu trữ mạng lỗi thời, hay một phần mềm chuyên dụng đã ngừng phát triển từ lâu, những thứ chỉ biết nói chuyện bằng giao thức đời đầu. Nếu chẳng may bạn rơi đúng vào trường hợp đó, giải pháp đúng đắn là thay thế thiết bị cũ đó, chứ không phải mở lại một lỗ hổng cho toàn bộ hệ thống chỉ vì một món đồ. Nói tóm lại, cái được khi tắt SMBv1 là rất lớn, còn cái mất thì gần như bằng không.
Nếu bạn chưa chắc chắn máy mình có đang bật SMBv1 hay không, và ngại tự mở danh sách tính năng ra tìm, bạn có thể tự rà soát theo các bước ở trên, hoặc dùng một công cụ kiểm tra an ninh như QCV SecuCheck để nó tự xem giúp và báo lại rõ ràng tình trạng của giao thức này cùng nhiều mục an toàn khác. Dù chọn cách nào, điều quan trọng là đừng để một mối nguy kiểu WannaCry còn cơ hội tái diễn trên chính chiếc máy của bạn.
———————————————–
Liên hệ ngay: Công ty TNHH Công nghệ QCV Việt Nam
Website: https://thietkewebqcv.com.vn/
Email: hotro@webtrongoi.vn
Hotline: 1900.299.228
