Trình duyệt web, tức chương trình bạn dùng để vào các trang web như Chrome, Cốc Cốc, Microsoft Edge hay Firefox, là cánh cửa mà gần như tất cả chúng ta bước qua mỗi ngày để làm việc, học tập, mua sắm và giao dịch ngân hàng. Nhưng chính vì là cửa ngõ ra Internet mà nó luôn được mở suốt ngày, nên trình duyệt cũng trở thành một trong những mục tiêu tấn công hàng đầu. Mỗi khi bạn mở một trang web, trình duyệt phải tải về và xử lý vô số đoạn mã lệnh từ những máy chủ ở xa mà bạn không hề quen biết; chỉ cần một lỗi nhỏ trong cách nó xử lý đống mã ấy là kẻ tấn công đã có kẽ hở để chui vào. Đây là lý do việc cập nhật trình duyệt kịp thời không phải chuyện làm cho có giao diện mới, mà là một trong những biện pháp bảo mật thiết yếu nhất. Đáng tiếc, rất nhiều người quen tay bấm “để sau” mỗi khi được nhắc, rồi vô tình dùng một phiên bản đã cũ hàng tháng trời. Bài viết này sẽ giải thích lỗ hổng bảo mật là gì bằng ngôn ngữ đời thường, vì sao cập nhật phần mềm lại quan trọng đến vậy, và hướng dẫn bạn từng bước cập nhật những trình duyệt phổ biến.
Vì sao trình duyệt là mục tiêu tấn công hàng đầu
Bạn hãy hình dung trình duyệt như cánh cổng chính của ngôi nhà, nơi trực tiếp nối phần bên trong yên tĩnh với con phố ngoài kia đầy người qua lại, trong đó có cả người tốt lẫn kẻ gian. Vị trí ngay cửa ngõ đó khiến nó trở thành đích ngắm hấp dẫn. Khác với phần lớn phần mềm chỉ xử lý đúng những dữ liệu bạn chủ động đưa vào, trình duyệt liên tục nhận và chạy mã lệnh từ những nguồn bạn không kiểm soát, bao gồm cả quảng cáo, các đoạn mã nhúng trong trang và nội dung từ bên thứ ba. Chỉ cần bạn ghé một trang đã bị cài mã độc, hoặc lỡ bấm vào một quảng cáo bị nhiễm, thì đoạn mã xấu đó đã có cơ hội chạy ngay bên trong trình duyệt của bạn.
Nếu trình duyệt đang mang một lỗ hổng chưa được vá, kẻ tấn công có thể lợi dụng nó để cài mã độc vào máy mà bạn thậm chí không cần tải hay mở bất cứ tệp nào; chỉ cần ghé thăm trang là đã dính, một kiểu tấn công thầm lặng ngay lúc truy cập. Đáng lo hơn, trình duyệt còn cất giữ vô số thứ quý giá: mật khẩu bạn nhờ nó nhớ hộ, các phiên đăng nhập đang mở, cookie, và cả thông tin thẻ thanh toán đã lưu. Nó giống như một chiếc két nhỏ ngay cạnh cửa ra vào, vừa dễ bị nhòm ngó vừa chứa đồ giá trị. Chính sự kết hợp giữa việc thường xuyên tiếp xúc nội dung nguy hiểm và việc nắm giữ dữ liệu nhạy cảm đã đẩy trình duyệt lên đầu danh sách cần được canh giữ và cập nhật kỹ nhất.
Lỗ hổng bảo mật là gì và vì sao bản vá quan trọng
Để hiểu vì sao cập nhật lại thiết yếu, cần biết lỗ hổng bảo mật thực chất là gì. Mọi phần mềm phức tạp đều do con người viết ra, mà con người thì không tránh khỏi sai sót. Một số sai sót đó tạo ra khe hở cho phép chương trình bị lợi dụng làm những việc nằm ngoài ý muốn của người viết, và người ta gọi đó là lỗ hổng bảo mật. Bạn có thể hình dung nó như một vết nứt trên bức tường mà lúc xây thợ không nhìn thấy, nhưng kẻ trộm thì lại tìm ra.
Khi một lỗ hổng bị phát hiện, hãng phần mềm sẽ nhanh chóng viết một đoạn sửa lỗi, gọi là bản vá, và gửi tới người dùng qua các bản cập nhật, giống như cho thợ tới trám lại vết nứt. Nhưng có một điều nhiều người không ngờ: ngay khi bản vá được công bố, giới tấn công cũng lập tức mổ xẻ nó để hiểu chính xác vết nứt nằm ở đâu, rồi chế công cụ nhắm vào những máy chưa kịp trám. Nói cách khác, khoảng thời gian từ lúc bản vá ra đời cho tới lúc bạn cài nó chính là cửa sổ nguy hiểm, và cửa sổ càng để lâu thì rủi ro càng lớn. Vì vậy mỗi bản cập nhật thường không đơn thuần thêm tính năng, mà đang bịt lại một hoặc nhiều lỗ hổng mà kẻ xấu đã biết cách khai thác. Trì hoãn cập nhật vì thấy phiền, xét cho cùng, là tự nguyện đứng yên trong tầm ngắm.
Từng bước cập nhật các trình duyệt phổ biến
Tin vui là cập nhật trình duyệt rất đơn giản và thường chỉ mất chưa tới một phút. Dưới đây là cách làm với hai trình duyệt phổ biến nhất; Cốc Cốc cũng làm tương tự Chrome vì cùng một nền tảng.
Với Google Chrome, bạn làm như sau.
Bước 1. Mở Chrome, nhìn lên góc trên bên phải cửa sổ, bấm vào biểu tượng ba dấu chấm dọc xếp thành hàng.
Bước 2. Trong bảng chọn xổ ra, di chuột tới dòng “Help” (Trợ giúp), rồi bấm tiếp “About Google Chrome” (Giới thiệu về Google Chrome).
Bước 3. Một trang mới hiện ra và Chrome sẽ tự động kiểm tra rồi tải bản cập nhật nếu có, bạn không phải làm gì thêm. Nếu thấy dòng chữ báo trình duyệt đã cập nhật thì mọi thứ đang ổn.
Bước 4. Khi tải xong, nếu thấy nút “Relaunch” (Khởi động lại), hãy bấm vào đó; Chrome sẽ tự đóng rồi mở lại và bản vá có hiệu lực. Nhớ lưu công việc đang mở trước khi bấm.
Với Microsoft Edge, trình duyệt cài sẵn trên mọi máy Windows, các bước gần giống hệt.
Bước 1. Mở Edge, bấm vào biểu tượng ba dấu chấm ngang ở góc trên bên phải.
Bước 2. Kéo xuống gần cuối bảng chọn và bấm vào “Settings” (Cài đặt).
Bước 3. Trong cột bên trái, bấm vào mục “About Microsoft Edge” (Giới thiệu về Microsoft Edge). Edge sẽ tự kiểm tra và tải bản mới.
Bước 4. Nếu được yêu cầu, bấm “Restart” (Khởi động lại) để hoàn tất.
Ngoài việc cập nhật thủ công như trên, bạn nên để trình duyệt tự cập nhật, và may mắn là cả Chrome, Edge lẫn Cốc Cốc đều bật sẵn chế độ này. Chúng âm thầm tải bản mới trong nền, và thường chỉ cần bạn đóng rồi mở lại trình duyệt là bản vá được áp dụng. Vì thế, nếu bạn có thói quen để trình duyệt mở liên tục nhiều ngày không tắt, thỉnh thoảng hãy khởi động lại nó để các bản vá kịp có hiệu lực. Cách vào mục “About” như hướng dẫn trên cũng chính là cách nhanh nhất để tự tay ép trình duyệt kiểm tra và biết mình có đang chạy phiên bản mới nhất hay không.
Đừng quên Windows và mọi phần mềm khác
Một hiểu lầm phổ biến là chỉ cần cập nhật Windows là đủ, còn các phần mềm khác thì để đó cũng chẳng sao; hoặc ngược lại, chỉ lo trình duyệt mà quên hệ điều hành. Thực tế, mỗi phần mềm trên máy đều có mã lệnh riêng và đều có thể chứa lỗ hổng riêng, nên một chiếc máy an toàn đòi hỏi toàn bộ phần mềm trên đó đều được cập nhật. Trước hết, hãy để Windows Update ở chế độ tự động: bạn nhấn phím Windows và I để mở Cài đặt, chọn “Windows Update” (với Windows 11) hoặc “Update & Security” rồi “Windows Update” (với Windows 10), sau đó bấm “Check for updates” để máy tải các bản vá bảo mật mới nhất, và đừng trì hoãn quá lâu những bản cập nhật hằng tháng.
Bên cạnh trình duyệt và Windows, còn vô số ứng dụng khác cũng thường xuyên tiếp xúc dữ liệu từ bên ngoài và cũng là mục tiêu quen thuộc: phần mềm đọc tài liệu PDF, bộ ứng dụng văn phòng, các trình phát nhạc và phim, phần mềm nén giải nén, và các ứng dụng nhắn tin. Kẻ tấn công luôn tìm mắt xích yếu nhất, tức là phần mềm mà người dùng ít để ý cập nhật nhất, nên chăm chăm cập nhật một thứ mà bỏ quên phần còn lại chẳng khác nào khóa thật kỹ cửa chính nhưng lại để ngỏ cửa sổ. Một thói quen tốt là định kỳ rà lại danh sách phần mềm đang cài và bảo đảm những ứng dụng quan trọng nhất đều đang ở phiên bản mới.
Khi cập nhật không còn đủ: phần mềm đã ngừng hỗ trợ
Cuối cùng, có một loại rủi ro mà cập nhật không cứu được, đó là phần mềm đã ngừng được hỗ trợ. Khi một hệ điều hành hay một ứng dụng bước vào giai đoạn kết thúc vòng đời, nhà phát hành ngừng viết bản vá cho nó, nghĩa là mọi lỗ hổng mới bị phát hiện từ đó về sau sẽ vĩnh viễn không được sửa. Một chiếc máy còn chạy hệ điều hành đã hết hạn hỗ trợ, hay một trình duyệt bản cũ không còn được cập nhật, sẽ tích tụ ngày càng nhiều lỗ hổng và trở nên dễ tổn thương hơn theo thời gian. Đến lúc đó, giải pháp an toàn không còn là cập nhật nữa, mà là nâng cấp lên phiên bản còn được hỗ trợ hoặc chuyển sang phần mềm thay thế hiện đại hơn.
Giữ cho toàn bộ máy luôn nằm trong vòng đời được hỗ trợ, kết hợp với cập nhật đều đặn, chính là nền tảng của một môi trường làm việc an toàn. Nếu bạn không chắc trên máy mình có trình duyệt hay ứng dụng nào đang lỗi thời và tiềm ẩn lỗ hổng, một công cụ rà soát như QCV SecuCheck có thể giúp bạn phát hiện nhanh những phần mềm cần cập nhật hoặc thay thế, để bạn xử lý trước khi chúng trở thành lối vào cho kẻ tấn công.
———————————————–
Liên hệ ngay: Công ty TNHH Công nghệ QCV Việt Nam
Website: https://thietkewebqcv.com.vn/
Email: hotro@webtrongoi.vn
Hotline: 1900.299.228
